Światło to coś, bez czego nie wyobrażamy sobie naszego codziennego życia. Światło daje nam komfort i ułatwia życie. Ale Kilka wieków temu nasi przodkowie używali świec do oświetlania swoich domów. Później w mieście pojawiły się pierwsze elektrownie – pisze warsaw-name.eu. W tym artykule bardziej szczegółowo opowiemy o powstaniu elektrowni w Warszawie.
Pierwsza gazownia
W 1856 roku w Warszawie po raz pierwszy pojawiły się gazownie. Dzięki temu mieszkańcy miasta mogli korzystać z oświetlenia gazowego. Czterdzieści lat później w stolicy zaczęły działać pierwsze elektrownie. Początkowo dostarczali energię elektryczną przedsiębiorstwom przemysłowym. W 1895 roku przy ul. Marszałkowskiej zainstalowano elektrownię, która zasilała wystawę przy ul. Ordynackiej.
Projekt
W 1898 roku władze Warszawy przedstawiły projekt nowej elektrowni, która miała działać z większą mocą niż gazownia. Miała powstać na Powiślu, jednej z dzielnic Warszawy. Ale pojawiły się pewne trudności. Towarzystwo Dessau, eksploatujące lampy gazowe, zabroniło budowy w mieście nowej elektrowni. Ostatecznie znaleziono pokojowe rozwiązanie i Towarzystwo Dessau uzyskało zgodę na dalsze używanie lamp gazowych. Przez kilkadziesiąt lat ulice oświetlało kilka tysięcy latarni gazowych.
W 1901 roku Rada Ministrów Polski zawarła porozumienie z rosyjskim przedsiębiorstwem elektrotechnicznym w sprawie wytwarzania i dostarczania energii elektrycznej do Warszawy. Pod budowę wybrano teren na Powiślu u zbiegu ulic Dobrej i Leszczyńskiej. Przedsiębiorstwo miało dostęp do rzeki Wisły.
Zgodnie z umową przedsiębiorstwo energetyczne miało przekazywać miastu kwotę równą 7 proc. dochodu brutto. W porozumieniu określono także, że oczyszczanie wód technologicznych będzie realizowane za pomocą Wisły. Niestety, nie brano wówczas pod uwagę, że prowadzenie przedsiębiorstwa w sąsiedztwie budynków mieszkalnych będzie miało negatywny wpływ na zdrowie ludności. Mieszkańcy Powiśla i okolic skarżyli się na nadmierną emisję pyłów podczas całego okresu działania elektrowni.
Praca elektrowni
W 1904 roku pracę rozpoczęła elektrownia na Powiślu. Przedsiębiorstwo było ogrzewane węglem, głównie rosyjskim, które było dostarczane konnymi zaprzęgami. W kolejnych latach funkcjonowania elektrowni dokonano nowych inwestycji. W 1912 roku wybudowano nowy dziesięciometrowy komin, który był używany do 1938 roku.
W 1914 roku elektrownię połączono z rzeką Wisłą podziemnymi kanałami dostarczającymi i odprowadzającymi wodę chłodniczą. Kiedy w 1918 roku Niemcy zajęli Warszawę, teren elektrowni wykorzystali jako kwatery dla swoich żołnierzy. 11 listopada 1918 roku Polska uzyskała niepodległość. W tym czasie elektrownia pozostawała pod kierownictwem Zarządu Państwowego przez kolejne siedem lat. W 1924 roku przedsiębiorstwo przeszło pod kontrolę Towarzystwa Elektrycznego. Nie trwało to jednak długo, gdyż już w 1936 roku Elektrownia Warszawska stała się własnością państwa.
W czasie II wojny światowej zakład znalazł się pod ostrzałem artyleryjskim. Dlatego przedsiębiorstwo zmuszone było pracować sporadycznie. Kiedy Niemcy zajęli Warszawę, oddali elektrownię pod kontrolę wojskową, a następnie cywilną, zachowując polskie kierownictwo. Powstańcy warszawscy dążyli do całkowitego przejęcia elektrowni, więc zaczęli działać. Jeszcze przed wybuchem powstania opracowano szczegółowy plan zdobycia elektrowni. Akcja rozpoczęła się od detonacji ładunku wybuchowego o wadze około 10 kilogramów, umieszczonego w pomieszczeniu w pobliżu grupy żołnierzy niemieckich. W taki sposób powstańcy zaatakowali niemieckich obrońców elektrowni.
Zdobycie elektrowni było jednym z największych sukcesów powstańców, gdyż elektrownia dostarczała energii do produkcji granatów, min i miotaczy ognia. Światło było także nie tylko w mieszkaniach, ale także w drukarniach i, co najważniejsze, w szpitalach, w których przebywali ranni żołnierze.
