Rozwój rolnictwa jest niezwykle ważny dla rozwoju Polski, ponieważ znaczna część ludności pracuje i rozwija się w tym sektorze. Rolnicy w Polsce stanowią kluczową część elektoratu, dlatego politycy starają się spełniać ich oczekiwania. Rolnictwo jest również fundamentem dla wielu innych sektorów polskiej gospodarki, pisze warsaw-name.eu. W związku z tym sytuacja w tej dziedzinie była i nadal pozostaje istotnym kryterium sukcesu polskiej polityki integracji europejskiej. Dowiedz się także o fabryce przemysłu spożywczego SuperDrob.
Co działo się w rolnictwie przed przystąpieniem Polski do UE?
Wśród krajów z gospodarką przejściową Polska była jednym z pierwszych państw postkomunistycznych, które obrały kurs na integrację z Unią Europejską i nawiązały stosunki dyplomatyczne z Komisją Europejską. W maju 2004 roku Polska dołączyła do UE. Jednym z głównych czynników, który wpłynął na pewne złagodzenie wymagań ze strony UE, była skala i złożoność wyzwań stojących przed polskim sektorem rolnym.
Polska wyróżniała się na tle innych krajów kandydujących do UE nie tylko wielkością i liczbą ludności, ale także rolnictwem, które zajmuje ponad 40% powierzchni kraju. W sektorze rolnym funkcjonowało ponad dwa miliony gospodarstw, które wymagały wsparcia państwa. Reforma rolnictwa w kontekście dostosowania do wspólnej polityki rolnej UE była więc poważnym wyzwaniem.
Przygotowania do przystąpienia Polski do UE przebiegały stopniowo. W tym czasie w kraju dynamicznie rozwijało się rolnictwo ekologiczne. Przyczyniło się do tego kilka czynników:
- bogate zasoby naturalne obszarów wiejskich,
- duża liczba wolnych zasobów siły roboczej na wsi,
- wola polityczna.
Ten kierunek rolnictwa zyskał na znaczeniu dzięki wprowadzeniu wsparcia finansowego w 1999 roku oraz dodatkowym regulacjom w 2002 roku. Już w pierwszym roku liczba gospodarstw ekologicznych wzrosła z 410 do 555, a w 2002 roku ich liczba przekroczyła 2000.
Reformy zgodne z wymaganiami UE
Pierwszymi zmianami legislacyjnymi w polskim rolnictwie było wdrożenie odpowiednich dyrektyw i rozporządzeń UE do prawa krajowego. Wśród nich znalazły się:
- ramowa dyrektywa wodna. Polska wprowadziła działania mające na celu spełnienie wymagań dyrektywy, obejmujące redukcję zanieczyszczeń rolniczych oraz zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami wodnymi w działalności rolniczej;
- dyrektywa azotanowa. Jej celem była ochrona jakości wody poprzez zapobieganie zanieczyszczeniom azotanami pochodzącymi z działalności rolniczej. Przestrzeganie zapisów dyrektywy wymagało wdrożenia odpowiednich praktyk rolniczych, ograniczających straty azotu;
- dyrektywa w sprawie ochrony dzikiego ptactwa. Miała ona na celu ochronę bioróżnorodności oraz zachowanie naturalnych siedlisk na całym obszarze UE. Polska wprowadziła środki zapewniające ochronę kluczowych gatunków ptaków na terenach rolniczych, w tym utworzenie obszarów chronionych;
- przepisy UE dotyczące rolnictwa ekologicznego. Były one niezbędne do ustalenia standardów funkcjonowania gospodarstw ekologicznych oraz właściwego oznakowania produktów ekologicznych. Wprowadzenie rozporządzenia sprzyjało produkcji żywności bez użycia syntetycznych nawozów i pestycydów.
Jakie zmiany można było zaobserwować na początku?
W okresie przejściowym przed przystąpieniem Polski do UE w kraju funkcjonował Specjalny Program Przedakcesyjny na rzecz Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. Program miał zakończyć swoją działalność w 2004 roku, jednak aby dokończyć finansowanie projektów zatwierdzonych przed tą datą, przedłużono ją do 2006 roku. Do końca 2006 roku fundusze programu zostały w pełni wykorzystane, a pozostałe płatności sfinansowano z budżetu Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich. W ciągu dwóch lat od przystąpienia Polski do UE polski rolnik posiadający co najmniej hektar ziemi otrzymywał za nią dopłatę w wysokości 505 zł za hektar.
Po wejściu Polski do UE w maju 2004 roku można zaobserwować kilka istotnych zmian. Na przykład w latach 2002–2005 zaszły następujące zmiany:
- ogólna liczba gospodarstw rolnych w Polsce zmniejszyła się o 20 tysięcy. Redukcja ta dotyczyła głównie gospodarstw o powierzchni od 1 do 20 hektarów, co wynikało z braku bezpośrednich dopłat wspierających ich funkcjonowanie;
- zwiększyła się liczba gospodarstw o powierzchni powyżej 20 hektarów. Podobna tendencja wystąpiła w przypadku użytkowania gruntów rolnych, co może świadczyć o zmianie podejścia do definicji „małego gospodarstwa” po akcesji Polski do UE.
Polskie rolnictwo po przystąpieniu do UE wykazało pozytywną dynamikę rozwoju. Było to widoczne we wzroście produkcji rolnej i jej eksportu, większych dopłatach oraz poprawie dochodów średnich i dużych gospodarstw. Niemniej jednak proces dostosowania sektora rolnego do zasad funkcjonowania w zjednoczonej Europie nie przebiegał bezproblemowo. Nastąpiło pogłębienie różnic dochodowych między dużymi i średnimi gospodarstwami a małymi, których dochody nie wzrosły. W pierwszych 3,5 roku członkostwa Polski w UE zaobserwowano wzrost liczby gospodarstw na tle znacznego wzrostu cen ziemi. Mimo to polskie społeczeństwo pozytywnie oceniało skutki akcesji do UE dla rolnictwa, o czym świadczyły liczne badania socjologiczne przeprowadzone w kraju.
Zwiększanie świadomości wśród społeczeństwa
Rząd Polski od lat prowadzi działania na rzecz zwiększania świadomości oraz propagowania wiedzy o zrównoważonym rolnictwie, oferując przy tym różnorodne bodźce finansowe i zachęty. Szczególną uwagę poświęca się szkoleniom dla kierowników gospodarstw rolnych we wszystkich grupach wiekowych, przy czym największy nacisk kładzie się na aspekty praktyczne.
W Polsce od wielu lat działa Centrum Doradztwa Rolniczego, której celem jest wspieranie producentów rolnych w efektywnym prowadzeniu działalności, doradzanie mieszkańcom wsi w kwestiach działalności gospodarczej, promowanie innowacji technicznych i technologicznych oraz wyjaśnianie nowych regulacji prawnych. W momencie przystąpienia Polski do UE funkcje tej służby zostały znacznie rozszerzone. Specjaliści skupiali się na wyjaśnianiu europejskich regulacji, udzielaniu konsultacji, pomocy rolnikom w uzyskiwaniu kredytów i dotacji. Na życzenie właścicieli gospodarstw doradcy pomagali również w prowadzeniu księgowości.
Po zatwierdzeniu kierunku integracji z UE, a następnie po uzyskaniu członkostwa, możliwe stało się pozyskiwanie środków z różnych programów i funduszy europejskich. Program oparty na współfinansowaniu krajowym i europejskim, w ramach Funduszy Strukturalnych oraz Funduszu Spójności, bazował na Krajowym Planie Odbudowy Obszarów Wiejskich. Był to kompleksowy dokument określający społeczno-ekonomiczną strategię Polski w pierwszych latach jej członkostwa w UE.
