Jan Sztolcman, przyrodnik, zoolog i pedagog, który połączył swoją pasję łowiecką z ochroną przyrody. Inspirując kolejne pokolenia badaczy, pozostawił po sobie nie tylko bogatą spuściznę naukową, ale także tradycję poznawania i ochrony środowiska – podaje strona warsaw-name.eu.
Wczesne lata i kariera naukowa Jana Sztolcmana
Jan Sztolcman urodził się 19 listopada 1854 roku w Warszawie. Od najmłodszych lat był zafascynowany dziełami Gustava Emara, Thomasa Maina Reida i Julesa Verne’a. W 1872 roku rozpoczął studia zoologiczne na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Następnie objął posadę w Gabinecie Zoologicznym w Warszawie, który skupiał badaczy z różnych krajów. Kierownikiem ośrodka naukowego był wówczas zoolog i kolekcjoner Władysław Taczanowski, który mianował studenta swoim asystentem. Powierzono mu tworzenie kolekcji entomologicznej i preparowanie ptaków.
Po przerwaniu procesu edukacji Jan Sztolcman wyruszył w podróż naukową do Ameryki Południowej. Od 1875 roku wykonywał swoje obowiązki głównie w Peru, a od 1882 roku – głównie w Ekwadorze. W tym samym czasie, podczas tymczasowego pobytu w Europie, badacz ukończył studia w 1981 roku. Mając po raz pierwszy możliwość polowania na zwierzęta, zebrał kilkaset gatunków ptaków. Niektóre okazy były mało znane, 4 z nich były zupełnie nieznane europejskim ornitologom.
Po powrocie do Warszawy w 1884 roku Jan Sztolcman skupił się na samodzielnej pracy naukowej i kompletowaniu zbiorów. W 1887 roku został mianowany dyrektorem Muzeum Zoologicznego im. Branickich, a następnie profesorem geologii i paleontologii. Wysoko ceniąc jego reputację jako wybitnego naukowca i myśliwego, polscy magnaci zapraszali go na polowania do swoich majątków. W szczególności odwiedził ziemie hrabiego Augusta Zamoyskiego w Różanach i Ksawerego Branickiego pod Kijowem.
W 1899 roku Jan Sztolcman założył czasopismo „Łowiec Polski”, pierwszy periodyk o tematyce łowieckiej w zaborze rosyjskim. Na początku 1900 roku wraz z Józefem Mikołajem Potockim i Henrykiem Lichtensteinem zorganizowali wyprawę do Afryki. W ramach przygotowań zakupili sprzęt myśliwski i narzędzia do badań naukowych oraz zatrudnili pomocników. Podróżując przez Egipt i Sudan, badacze odwiedzili pustynie i sawanny Kairu, Luksoru, Chartumu i Sennaru. W ciągu kilku tygodni zabili dziesiątki dużych zwierząt, w tym słonie, lwy, bawoły i antylopy. W tym samym czasie Jan Sztolcman zebrał ponad 160 okazów ptaków dla Muzeum Zoologicznego im. Branickich, w tym żurawie, ibisy i orły. W marcu 1900 roku Polacy opuścili Afrykę.
Po powrocie do domu Jan Sztolcman opublikował swoją książkę „Nad Nilem Niebieskim” w 1902 roku. Utrwalił w niej swoje wspomnienia z podróży i przekazał czytelnikom nie tylko opowieści o polowaniach, ale także szczegółowe opisy przyrody, fauny i kultury miejscowej ludności. W 1924 roku naukowiec zaczął wykładać łowiectwo w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. W 1926 roku wszedł w skład Państwowej Rady Ochrony Przyrody. Zmarł 29 kwietnia 1928 roku w Warszawie.
Uznanie i znaczenie działalności badawczej Jana Stoltzmana
Jan Sztolcman wniósł istotny wkład w rozwój zoologii i ornitologii. Napisał ponad 350 prac naukowych i edukacyjnych, wśród których znajdują się “Ornitologia łowiecka”, “Peru: wspomnienia z podróży” i “Łowiectwo”. Zostały one opublikowane w Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech, Polsce i Rosji. Na jego cześć nazwano szereg taksonów, w tym Liolaemus stolzmanni, Microlophus stolzmanni, Chlorothraupis stolzmanni, Catharus dryas sztolcmanni i Oreotrochilus stolzmanni.
