Przemysłowa historia Warszawy rozpoczęła się od powstania fabryk w XVIII wieku. To właśnie w tym okresie, oprócz warsztatów rzemieślniczych, w mieście zaczęły pojawiać się wyspecjalizowane przedsiębiorstwa, w których masowo pracowali najemni robotnicy. Po 1989 roku zbankrutowały i uległy likwidacji największe warszawskie fabryki, m.in. fabryka radiowa na Woli. W tym artykule na warsaw-name.eu bardziej szczegółowo opowiemy o pracy warszawskich fabryk.
Śródmieście
Pierwszą dzielnicą przemysłową Warszawy było Powiśle. Na początku XIX wieku dzielnica ta zaczęła aktywnie się rozwijać. W tym okresie około połowa robotników Warszawy była zatrudniona w lokalnych przedsiębiorstwach przemysłowych. Ta dzielnica została wybrana pod budowę fabryk, ponieważ znajdowała się w pobliżu trasy wiślanej.
W 1828 roku powstał na tych terenach pierwszy polski młyn parowy. Dwadzieścia lat później otwarto Warsztaty Żeglugi Parowej Augusta Zamoyskiego. W 1858 roku inżynier Konstanty Rudzki podjął decyzję o utworzeniu odlewni, która współpracowałaby przy inwestycjach jego stoczni. Później firma ta przekształciła się w magnata metalurgicznego. W XIX wieku fabryka wyprodukowała 20% wszystkich mostów zbudowanych w Imperium Rosyjskim.
W okolicy działała także rządowa fabryka maszyn. To stąd wysłano pierwsze wagony zamówione dla Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Warszawsko-Petersburskiej. W 1865 roku na warszawskim Powiślu istniało już 20 fabryk.
Wola
W połowie XIX wieku obszar Woli uległ znaczącym przemianom. To właśnie tutaj powstały takie symbole warszawskiego przemysłu jak zakłady metalurgiczne Norblin, zakłady mechaniczne Borman i Szwede oraz największy w mieście browar Haberbusch i Schiele.
Na początku XX wieku na Warszawę przypadało prawie 20% produkcji Królestwa Polskiego. To był prawdziwy skok przemysłowy. W wieku od 20 do 60 lat co trzeci warszawiak i co dziesiąta warszawianka pracowała w przemyśle. Osoby niepełnoletnie i starsze również pracowały w fabrykach na pół etatu, wykonując prace pomocnicze. Oczywiście było to nielegalne, ale w ten sposób ludzie próbowali zarobić chociaż trochę na życie.
W 1904 roku słynne fabryki Lilpop Rau i Loewenstein przeniosły znaczną część swojej produkcji do nowego kompleksu na Woli, gdyż panowały tam lepsze warunki. W tym czasie firma zatrudniała ponad 1900 pracowników.
W 1893 roku siedmiu przedsiębiorców założyło „Przemysłową Spółkę Akcyjną”. Produkowali armaturę na ulicy Siennej. Swoje produkty oznaczali skrótem P7P, co oznaczało „posag siedmiu panien” – córek inwestorów. Później właściciele tej spółki otrzymali Nagrodę Nobla za Quo Vadis. Po tym firma postanowiła zmienić nazwę na URSUS i rozszerzyć swoją produkcję o silniki spalinowe i silniki Diesla.
W 1918 roku w zakładzie powstał prototyp ciągnika rolniczego. W 1923 roku firma przeniosła się do nowej fabryki w Czechowicach pod Warszawą, nowoczesnej dzielnicy Ursusa. W okresie międzywojennym w fabrykach produkowano ciężarówki, autobusy, motocykle i czołgi. Dzielnica Wola wznowiła swoją przemysłową historię w 1945 roku, kiedy na miejscu znacjonalizowanych fabryk zbudowano nowe fabryki.
Kolejną dzielnicą przemysłową Warszawy była Praga. W latach 60-tych XIX wieku było to zaniedbane przedmieście. Rozwój przemysłowy w dzielnicy rozpoczął się wraz z rozwojem kolei – otwarciem Kolei Petersburskiej i Kolei Terespolskiej. Aktywnie rozwijała się tu także metalurgia. Warszawskie Zakłady Metalurgiczne stały się jednym z największych przedsiębiorstw w mieście. Był to kolejny rezultat rozwoju polskiej kolei.
