Park Morskie Oko

Park Morskie Oko — osiemnastowieczna rezydencja i głęboki staw po glinance, zszyte skarpą warszawską

Ten park powstał z połączenia dwóch zupełnie różnych światów. Górna partia to pozostałość romantycznego założenia pałacowo-ogrodowego, urządzonego pod koniec XVIII wieku dla księżnej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej i nazwanego z francuska „Mon coteau”, czyli „moje wzgórze”. Dolna to teren dawnej glinianki, którą po wojnie przekształcono w park miejski wokół głębokiego stawu — i to właśnie od niego, przez skojarzenie z tatrzańskim jeziorem, wzięła się dzisiejsza nazwa. Między jednym a drugim biegnie skarpa warszawska, kilkunastometrowa krawędź doliny Wisły, po której schodzi się z klasycystycznego pałacu prosto do stołów do ping-ponga i ściany wspinaczkowej. Trudno o lepszy skrót przez dwieście lat historii Mokotowa.

Atrakcje

• Pałac Szustra — klasycystyczna willa wzniesiona w latach 1772–1774 według projektu Efraima Szregera, jeden z pierwszych przykładów podmiejskiej rezydencji tego typu na ziemiach polskich; dziś siedziba Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego imienia Stanisława Moniuszki.
• Domek Mauretański — flamandzka glorieta zaprojektowana przez Szymona Bogumiła Zuga, stojąca przy wejściu do parku razem z wieżą z gołębnikiem; najbardziej rozpoznawalna pamiątka po rezydencji księżnej.
• Mauzoleum Szustrów — grobowiec rodzinny wzniesiony w 1899 roku na zboczu skarpy; szczątki przeniesiono na Powązki w 1973 roku, ale sama budowla pozostała jako element parkowego krajobrazu.
• Staw Morskie Oko — głęboki zbiornik o powierzchni około pół hektara, otoczony wianuszkiem drzew; powstał w dawnej gliniance i to on nadał parkowi nazwę.
• Ogólnodostępna ściana wspinaczkowa — rzadkość w warszawskich parkach: pełnowymiarowy obiekt do wspinaczki dostępny bez opłat i rezerwacji.
• Pomniki — figura Jana Matejki oraz monument poświęcony żołnierzom Armii Krajowej, powstańcom mokotowskim z 1944 roku; w parku upamiętniono powstanie warszawskie dwoma obiektami.

Co znajdziesz w środku

Sam park miejski ma około 6,5 hektara, ale cały historyczny zespół z partią dolną i skarpą obejmuje blisko osiemnaście hektarów, wpisanych do rejestru zabytków 1 lipca 1965 roku pod numerem 454/1. Wyposażenie skupia się w części dolnej, historyczne budowle — w górnej.

• dwa place zabaw rozdzielone według wieku, osobno dla młodszych i starszych dzieci;
• stoły piknikowe i stoły do gry w ping-ponga, ustawione w dolnej partii parku;
• siłownia plenerowa oraz ławki rozstawione wzdłuż całego układu alejek;
• drzewostan zdominowany przez gatunki liściaste: klony, lipy, topole i wierzby płaczące nad wodą;
• ozdobne drzewa owocowe — jabłonie, grusze i śliwy wiśniowe, które wiosną zamieniają dolną część w kwitnący sad;
• toalety, oświetlenie wieczorne oraz bogata fauna: około sześćdziesięciu gatunków ptaków, wiewiórki, jeże i ryby w stawie.

Co robić — i dla kogo

• Rodziny z dziećmi — dwa place zabaw, stoły piknikowe i płytkie oczko wodne sprawiają, że dolna część parku wypełnia całe popołudnie.
• Miłośnicy wspinaczki — ogólnodostępna ściana to jedyny taki obiekt w tej części Mokotowa, z którego można korzystać bez formalności.
• Zainteresowani architekturą — pałac, glorieta i mauzoleum tworzą trasę przez cztery style: klasycyzm, neogotyk, neorenesans i modernizowaną odbudowę powojenną.
• Biegacze — różnica poziomów na skarpie daje w płaskiej Warszawie rzadką okazję do treningu podbiegowego.
• Rodziny zimą — zbocze skarpy jest jednym z najpopularniejszych miejsc do zjeżdżania na sankach na całym Mokotowie.
• Melomani — w pałacu działa Warszawskie Towarzystwo Muzyczne, więc wizytę w parku można połączyć z koncertem w zabytkowych wnętrzach.

Dojazd i praktyczne informacje

Park leży na Mokotowie, rozciągnięty wzdłuż skarpy warszawskiej i podzielony na partię górną oraz dolną. Wzdłuż zachodniej granicy kursują tramwaje z przystankami tuż przy parku, a od wschodu dojedziesz autobusami; najbliższa stacja metra linii M1, Racławicka, oddalona jest o mniej więcej dwadzieścia minut spaceru. Park nie jest ogrodzony, więc pozostaje dostępny o każdej porze doby i bezpłatnie; alejki mają oświetlenie wieczorne, są też toalety. Na spacer wokół stawu wystarczy godzina, na obejście obu poziomów wraz z zabytkowymi budowlami — dwie. Uwaga na ukształtowanie terenu: zejście ze skarpy do części dolnej odbywa się schodami i stromymi alejkami, więc z wózkiem lepiej planować trasę wzdłuż jednego poziomu.

Kiedy odwiedzić

Wiosna jest tu najbardziej efektowna: kwitną jabłonie, grusze i śliwy wiśniowe posadzone w dolnej części, a bezlistna jeszcze skarpa odsłania sylwetkę pałacu, której latem prawie nie widać. Latem park działa jak klimatyzacja — nad głębokim stawem trzyma się chłód, wierzby płaczące dają cień przy samej wodzie, a stoły do ping-ponga i ściana wspinaczkowa pracują od rana do zmierzchu. Jesienią kolor pojawia się dwuwarstwowo: najpierw przebarwiają się klony na górnym poziomie, potem wierzby i topole nad wodą, a mgła znad stawu wypełnia dolną partię do późnego przedpołudnia. Zimą park zamienia się w największą górkę saneczkową okolicy — zbocze skarpy przyciąga wtedy rodziny z całej dzielnicy, a górna partia z gloriettą i mauzoleum wygląda najbardziej romantycznie w całym roku.

Warto wiedzieć

Historia miejsca zaczyna się od księżnej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, dla której w latach 1772–1774 Efraim Szreger wzniósł klasycystyczny pałacyk na miejscu zniszczonego dworu kupieckiego; ogrodowe otoczenie zaprojektował Szymon Bogumił Zug, on też w 1776 roku przebudował wschodnią elewację. Rezydencję nazwano „Mon coteau” — „moje wzgórze”. W 1820 roku majątek przejęła Anna z Tyszkiewiczów Potocka, a dolna partia, zwana Promenadą, stała się popularnym miejscem podmiejskiego wypoczynku warszawiaków. W 1845 roku posiadłość kupił kupiec i litograf Franciszek Szuster (1810–1901); dla niego Henryk Marconi przebudował pałac w duchu neogotyckim i dostawił dwukondygnacyjne skrzydło, a w 1852 roku kolejną przebudowę, tym razem neorenesansową, poprowadził Adam Idźkowski. W 1899 roku na zboczu stanęło mauzoleum rodziny Szustrów; szczątki przeniesiono na Powązki w 1973 roku. W czasie drugiej wojny światowej Niemcy w dużym stopniu wycięli park, a sam pałac spłonął w 1944 roku; po wojnie majątek znacjonalizowano, a odbudowę przeprowadzono w latach 1962–1965 według projektu Jerzego Brabandera. Dzisiejszy park miejski urządzono w trakcie powojennej odbudowy, około 1955 roku, według projektu Elżbiety Jankowskiej — połączono wtedy teren po gliniance z resztkami osiemnastowiecznego ogrodu, tworząc jedno założenie. Pałac Szustra jest dziś siedzibą Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego imienia Stanisława Moniuszki.

Wskazówki dla odwiedzających

• Zacznij od górnego poziomu, od pałacu i domku mauretańskiego, a dopiero potem zejdź do stawu — trasa w tę stronę jest łatwiejsza i lepiej pokazuje układ skarpy.
• Wybierając się z wózkiem lub z osobą o ograniczonej mobilności, zaplanuj spacer w obrębie jednego poziomu; zejście po skarpie jest strome.
• Jeśli chcesz zobaczyć wnętrza pałacu, sprawdź program Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego — koncerty są najprostszym sposobem, by wejść do środka.

Pytania i odpowiedzi

Skąd wzięła się nazwa parku? Od głębokiego stawu, który powstał w dawnej gliniance i skojarzeniowo nawiązuje do tatrzańskiego jeziora Morskie Oko. Nazwa przeszła później na cały park.

Czy wstęp jest płatny i czy park jest zamykany? Wstęp jest bezpłatny, a teren nieogrodzony, więc park pozostaje dostępny o każdej porze doby. Alejki mają oświetlenie wieczorne.

Czy można wejść do Pałacu Szustra? Budynek nie jest zwykłym obiektem muzealnym — mieści się w nim Warszawskie Towarzystwo Muzyczne imienia Stanisława Moniuszki, więc wnętrza najłatwiej zobaczyć przy okazji koncertu lub wydarzenia.

Czy ściana wspinaczkowa jest dostępna dla każdego? Tak, to obiekt ogólnodostępny, jedna z rzadszych atrakcji tego typu w warszawskich parkach; korzysta się z niego na własną odpowiedzialność.

Czy park nadaje się na zimowe sanki? Tak, zbocze skarpy warszawskiej jest jednym z popularniejszych miejsc do zjazdów na sankach w tej części Mokotowa.

Jak duży jest park? Sam park miejski liczy około 6,5 hektara, a cały historyczny zespół razem z częścią dolną i skarpą — blisko osiemnaście hektarów. Całość jest objęta ochroną konserwatorską od 1965 roku.

Jak tu dojechać? Wzdłuż zachodniej granicy jeżdżą tramwaje z przystankami przy samym parku, od wschodu dojazd zapewniają autobusy, a od stacji metra Racławicka na linii M1 idzie się około dwudziestu minut.

Czy park jest przyjazny dla dzieci? Bardzo: ma dwa place zabaw podzielone według wieku, stoły piknikowe, stoły do ping-ponga i oczko wodne, a wiosną kwitnące drzewa owocowe w dolnej części.