Park Arkadia

Park Arkadia — stawy, źródła i dzika skarpa wiślana na Mokotowie

Wbrew nazwie sugerującej sielankowy ogródek, Arkadia to rozległe, ponad jedenastohektarowe założenie krajobrazowe rozpięte na skarpie wiślanej, z różnicą poziomów przekraczającą dziesięć metrów. Park w obecnym kształcie zaprojektował profesor Longin Majdecki, a urządzono go w latach 1968–1970, spinając w jedną całość górny taras wysoczyzny, zbocze skarpy i podmokły teren u jej podnóża, przylegający do historycznej Królikarni. Sercem założenia są trzy połączone hydraulicznie stawy zasilane naturalnymi źródłami wybijającymi ze skarpy — układ wodny, jakiego nie ma żaden inny park w tej części Warszawy.

Atrakcje

• Trzy stawy — staw Arkadia oraz Stawy pod Królikarnią, połączone w jeden system i zasilane podskarpowymi wysiękami.
• Nieprzekształcony fragment skarpy warszawskiej — rzadkość, bo sąsiednie odcinki tarasowano albo zasypywano.
• Młaki — zastoiska wody powstające z wysięków, siedlisko chronionych płazów i rzadkich roślin.
• Sąsiedztwo Królikarni — klasycystyczny pałac z lat osiemdziesiątych XVIII wieku, dziś Muzeum Rzeźby imienia Xawerego Dunikowskiego.
• Pomniki przyrody — wiąz polny oraz trzy przedwojenne lipy, starsze od samego parku.
• Ols — łęgowy fragment z olszą czarną i wierzbami w Arkadii Dolnej.
• Ogród społeczny — nasadzenia krzewów owocowych: agrestu, porzeczek i jabłoni.

Co w środku

Park dzieli się wyraźnie na dwie części. Arkadia Górna leży na koronie wysoczyzny: rytmicznie obsadzone aleje, otwarte trawniki, sportowa część założenia. Arkadia Dolna to teren pod skarpą, wilgotny, cienisty i znacznie dzikszy, prowadzony wzdłuż stawów. W całym parku rośnie ponad 3500 drzew liściastych.

• W górnej części: klony zwyczajne, jawory, jesionolistne i polne, lipy drobnolistne, krymskie i szerokolistne, kasztanowce, wiązy, jesiony i dęby.
• W dolnej części: olsza czarna, wierzba biała i krucha, leszczyna, dereń, ligustr oraz jarząb dalekowschodni.
• Krzewy ozdobne: śliwa wiśniowa, czeremcha, głóg, bez czarny, forsycja, pięciornik krzewiasty i lilak Meyera.
• Dwa place zabaw — jeden na skarpie, drugi u podnóża, po stronie Królikarni.
• Boisko do piłki nożnej, strefa street workout i siłownia plenerowa.
• Stoliki do szachów i tenisa stołowego.
• Automatyczna toaleta oraz ławki rozstawione wzdłuż alej i nad wodą.

Co robić i dla kogo

• Obserwatorzy przyrody — nad stawami można zobaczyć krzyżówki i łyski korzystające z pływających platform, a w starodrzewie puszczyka oraz dzięcioła średniego i zielonego.
• Rodziny z dziećmi — dwa place zabaw na dwóch poziomach parku i bezpieczne, szerokie aleje między nimi.
• Amatorzy sportu — boisko, street workout i siłownia plenerowa w górnej części.
• Biegacze — podejście na skarpę robi z krótkiej pętli wymagający trening.
• Miłośnicy sztuki — po sąsiedzku działa Muzeum Rzeźby imienia Xawerego Dunikowskiego, którego zbiory obejrzycie także w ogrodzie Królikarni.
• Botanicy amatorzy — na terenie rosną chronione rukiew wodna i duże skupisko lepiężnika różowego pod tarasem.
• Szukający ciszy — Arkadia Dolna jest jednym z najspokojniejszych zakątków Mokotowa.

Dojazd i praktyczne informacje

Park leży na Mokotowie, na styku Wierzbna i Sielc, tuż przy zespole pałacowo-ogrodowym Królikarnia. Najbliższe stacje metra linii M1 to Racławicka i Wilanowska; wzdłuż zachodniej granicy parku kursują tramwaje i autobusy, a przystanki wypadają praktycznie przy wejściu. Wstęp jest bezpłatny, teren otwarty przez cały rok. Na spokojne obejście obu części — górnej i dolnej — warto zarezerwować od godziny do półtorej. Zejście na dolny poziom oznacza realną różnicę wysokości ponad dziesięciu metrów, więc lepiej mieć wygodne buty, zwłaszcza po deszczu.

Kiedy odwiedzić

Wiosna to najlepszy moment: zakwitają krzewy ozdobne, ruszają płazy, a stawy tętnią ptasim ruchem. Latem Arkadia Dolna jest wyraźnie chłodniejsza od reszty dzielnicy dzięki wilgoci i gęstemu okapowi olch. Jesień rozświetla klony i lipy górnego tarasu, a zimą, przy niskim słońcu, najlepiej widać rzeźbę skarpy i układ stawów. Wczesnym rankiem szanse na spotkanie dzięcioła albo puszczyka są największe.

Warto wiedzieć

Nazwa parku jest starsza niż sam park o niemal trzy stulecia. Około 1680 roku Stanisław Herakliusz Lubomirski wzniósł tu pałacyk nazwany Arkadią, zaprojektowany przez Tylmana z Gameren. W latach dwudziestych XVIII wieku tereny wykupił August II Mocny — nie dla widoków, lecz dla źródeł, które miały zasilać kanały w Łazienkach; założył też folwark hodowli królików, od którego wzięła nazwę sąsiednia Królikarnia. Sam pałac Królikarni powstał w latach osiemdziesiątych XVIII wieku dla Karola Thomatisa według projektu Dominika Merliniego i dziś mieści Muzeum Rzeźby imienia Xawerego Dunikowskiego. Współczesny park to dzieło Longina Majdeckiego z lat 1968–1970. Arkadia jest objęta ochroną jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy, leży w Warszawskim Obszarze Chronionego Krajobrazu, a jej południowy fragment figuruje w wojewódzkim rejestrze zabytków jako dawna część parku Królikarni. Żyją tu chronione płazy: ropucha szara, traszka zwyczajna i żaba trawna — ta ostatnia populacja uchodzi za ostatnią w lewobrzeżnym centrum miasta. Utrzymanie parku prowadzone jest proprzyrodniczo: pozostawia się dzikie zakątki i martwe drewno, a ścięte pnie i warkocze chrustu układa jako schronienia dla owadów, płazów i drobnych ssaków. Jedna z alej upamiętnia Władysława Giżyckiego, nauczyciela, który zaciągnął kredyt, by uporządkować zaniedbany wówczas teren górnej Arkadii, i który w 1920 roku założył w okolicy gimnazjum.

Porady dla odwiedzających

• Zejdźcie koniecznie na dolny poziom — to tam park pokazuje, czym naprawdę jest: mokradłem u stóp skarpy, a nie zwykłym trawnikiem.
• Po deszczu wybierzcie utwardzone alejki; ścieżki w części dolnej długo trzymają wodę.
• Nie karmcie ptactwa na stawach — dla łysek i kaczek ustawiono pływające platformy, które mają im wystarczyć.
• Połączcie spacer ze zwiedzaniem Królikarni; muzeum i park stanowiły kiedyś jedno założenie.
• Wiosną szukajcie płazów przy młakach, ale trzymajcie się ścieżek — to ich okres godowy.
• Poszukajcie pomnikowego wiązu polnego i trzech przedwojennych lip; są starsze niż cały układ parkowy.

Pytania i odpowiedzi

Czy to park rzeźb? Nie. Arkadia jest parkiem krajobrazowym ze stawami i fragmentem skarpy wiślanej. Rzeźby znajdziecie po sąsiedzku, w Muzeum Rzeźby imienia Xawerego Dunikowskiego i w ogrodzie Królikarni.

Czy wstęp jest płatny? Nie, park jest ogólnodostępny i bezpłatny przez cały rok.

Ile stawów jest w parku? Trzy, połączone hydraulicznie w jeden układ i zasilane naturalnymi źródłami wybijającymi ze skarpy.

Kto zaprojektował park? Profesor Longin Majdecki; park urządzono w latach 1968–1970.

Co jest w parku dla dzieci? Dwa place zabaw — jeden na skarpie, drugi u jej podnóża — a dla starszych boisko, street workout i siłownia plenerowa.

Dlaczego park jest chroniony? Ze względu na nieprzekształcony fragment skarpy warszawskiej, układ wodny zasilany źródłami oraz rzadką w mieście faunę płazów i ptaków.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie? Od godziny do półtorej na obie części; z wizytą w Królikarni — pół dnia.

Jak dojechać? Metrem linii M1 do stacji Racławicka albo Wilanowska, a także tramwajami i autobusami zatrzymującymi się przy zachodniej granicy parku.