Park Ujazdowski

Park Ujazdowski — dziewiętnastowieczny ogród kaligraficzny w sercu dzielnicy ambasad

Niecałe sześć hektarów, a mieści się w nich cały podręcznik polskiej sztuki ogrodowej końca XIX wieku. Park zaprojektował Franciszek Szanior i urządzano go w latach 1893–1896 na terenie, który wcześniej był nieurządzonym, ubogo zadrzewionym placem zabaw ludowych i ćwiczeń wojskowych. Szanior rozplanował go „kaligraficznie”: alejki nie prowadzą prosto do celu, tylko wiją się między trzema odrębnymi wnętrzami ogrodowymi, z których każde ma inny nastrój — otwarta polana, gęsty cienisty gąszcz i partia wodna ze stawem, wyspą i kaskadą. W czasach zaborów taka kompozycja była czytelna dla warszawiaków jako gest narodowy: ogród urządzony po polsku, a nie po rosyjsku. Dziś to najbardziej dopieszczony mały park śródmieścia, otoczony rezydencjami i ambasadami, w którym cisza zaczyna się dwa kroki za bramą.

Atrakcje

• Staw Ujazdowski z wyspą — nieregularny zbiornik o powierzchni około pół hektara, przy którego układzie wodnym pracował William Heerlein Lindley, inżynier warszawskich wodociągów; woda spływa do niego kaskadą po granitowych głazach.
• Mostek nad kaskadą — przerzucony przez wodę most o pierwszej w Królestwie Polskim konstrukcji z przęsłem betonowym, wykończony kamieniem i ozdobną balustradą z żelaza.
• Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego — brązowa figura dłuta Michała Kamieńskiego o dramatycznych losach: inicjatywa z 1937 roku, odsłonięcie planowane na wrzesień 1939 roku przerwał wybuch wojny, a rzeźba trafiła na to miejsce dopiero w 1985 roku.
• Rzeźby w zieleni — „Gladiator” Piusa Welońskiego z 1880 roku, „Ewa” Edwarda Wittiga z 1911 roku i „Perseusz” Théodore’a Gruyère’a, rozstawione tak, by wyłaniały się zza zakrętów alejek.
• Zabytkowa waga — mosiężny mechanizm z 1898 roku, ustawiony w parku w 1912 roku w charakterystycznej zielonej budce przy północnym wejściu; dziś nieczynny, ale zachowany jako pamiątka po parkowych obyczajach przełomu wieków.
• Drewniana altana widokowa — kryty pawilon nad wodą, z którego widać całą partię stawu; obok stoi zachowany parkowy pastorał, czyli latarnia z 1913 roku.

Co znajdziesz w środku

To park pielęgnowany jak ogród: mało jest tu przypadku, a wyposażenie dobrano tak, by nie psuło dziewiętnastowiecznej kompozycji. Cały teren jest wpisany do rejestru zabytków 1 lipca 1965 roku pod numerem 168/3.

• plac zabaw otwarty w 2019 roku — z urządzeniami dla różnych grup wiekowych i zróżnicowanym ukształtowaniem terenu, jeden z najbardziej lubianych w Śródmieściu;
• kręta sieć alejek spacerowych z ławkami ustawionymi w widokowych punktach;
• trzy pomniki przyrody: dąb bezszypułkowy o wysokości około 30 metrów, orzech czarny mierzący około 23 metry i klon zwyczajny odmiany Schwedlera o wysokości około 22 metrów;
• ponad czterdzieści gatunków drzew, w tym cypryśnik błotny, który wypuszcza nad powierzchnię gruntu charakterystyczne pionowe korzenie oddechowe;
• bogata fauna jak na centrum miasta: wiewiórki, jeże, pięć gatunków nietoperzy i wróble domowe, których w wielu dzielnicach już praktycznie nie ma;
• płatna toaleta automatyczna przy jednym z wejść oraz stojaki rowerowe przy bramach.

Co robić — i dla kogo

• Rodziny z dziećmi — plac zabaw z 2019 roku jest głównym magnesem parku i wciąga na długie godziny, a staw z kaczkami jest tuż obok.
• Zwiedzający Warszawę pieszo — park leży dokładnie na trasie między śródmieściem a Łazienkami Królewskimi, więc świetnie sprawdza się jako przystanek w środku długiego spaceru.
• Miłośnicy rzeźby i sztuki ogrodowej — cztery historyczne rzeźby, zabytkowy mostek, waga i pastorał tworzą trasę, którą można przejść z listą w ręku.
• Pracownicy urzędów i ambasad — to najbliższa zielona przestrzeń dla całego kwartału rządowo-dyplomatycznego, wykorzystywana na przerwy i spotkania.
• Przyrodnicy i fotografowie — cypryśnik błotny z korzeniami oddechowymi i pomnikowe drzewa to obiekty, jakich w centrum miasta praktycznie nie ma.
• Seniorzy — park jest mały, płaski i gęsto zastawiony ławkami, więc pętla wokół stawu nadaje się na codzienny, spokojny spacer.

Dojazd i praktyczne informacje

Park leży w Śródmieściu, w reprezentacyjnym pasie rezydencji i ambasad. Najbliższe stacje metra linii M1 to Politechnika, oddalona o mniej więcej dziesięć minut spaceru, oraz Centrum — około kwadransa piechotą. Wzdłuż wschodniej granicy parku kursują autobusy z przystankami tuż przy bramie, a od zachodu dojdziesz tu w kilka minut z przystanków tramwajowych. Wstęp jest bezpłatny, teren ogrodzony i zamykany na noc: od kwietnia do października park działa od 6:00 do 24:00, od listopada do marca od 6:00 do 22:00. Na obejście całości wystarczy 30–45 minut, z placem zabaw i odpoczynkiem nad stawem — dwie godziny. Warto połączyć wizytę z sąsiednim Zamkiem Ujazdowskim, Ogrodem Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego lub Łazienkami Królewskimi, do których jest stąd kilkanaście minut pieszo.

Kiedy odwiedzić

Wiosną park pokazuje, po co Szanior tak dokładnie pilnował kompozycji: gałęzie są jeszcze przezroczyste, więc widać cały układ wnętrz ogrodowych naraz, a nad wodą pojawiają się pierwsze kaczki z młodymi. Latem to jedno z chłodniejszych miejsc w tej części Śródmieścia — gęsty drzewostan zamyka park od strony ulic, plac zabaw pracuje od rana do wieczora, a przy stawie łatwo znaleźć ławkę w pełnym cieniu. Jesienią najciekawszy jest cypryśnik błotny, który przebarwia się na rdzawy brąz, kiedy inne drzewa dawno już zrzuciły liście, a kaskada spływa po granicie zasypanym liśćmi. Zimą alejki są puste, rzeźby stoją odsłonięte, a przy niskim słońcu drewniana altana i mostek nad kaskadą wyglądają jak zdjęcie z początku XX wieku.

Warto wiedzieć

Park urządzał w latach 1893–1896 Komitet Plantacyjny, a autorem projektu był Franciszek Szanior — ten sam, który kilka lat wcześniej przebudował Ogród Krasińskich. W 1913 roku ówczesny rosyjski prezydent miasta Aleksander Miller obronił północno-zachodni narożnik parku przed zabudową, dzięki czemu założenie zachowało pierwotny zasięg. Układ wodny, ze stawem i kaskadą, powstał z udziałem Williama Heerleina Lindleya, inżyniera odpowiedzialnego za budowę warszawskich wodociągów i kanalizacji; przerzucony nad wodą mostek był pierwszą w Królestwie Polskim konstrukcją z betonowym przęsłem. Zabytkowa waga, dziś nieczynna, została wyprodukowana w 1898 roku, a w parku ustawiono ją w 1912 roku — ważenie się w parkowej budce było wtedy popularną rozrywką spacerowiczów. Historia pomnika Paderewskiego jest osobną opowieścią: pomysł jego wystawienia narodził się w 1937 roku, uroczyste odsłonięcie zaplanowano na wrzesień 1939 roku, ale przerwał je wybuch wojny; rzeźba Michała Kamieńskiego wielokrotnie zmieniała miejsce ukrycia i przechowywania, a decyzję o przeniesieniu jej do Parku Ujazdowskiego podjęto dopiero w 1985 roku. Cały park razem z wyposażeniem wpisano do rejestru zabytków 1 lipca 1965 roku pod numerem 168/3.

Wskazówki dla odwiedzających

• Zacznij od strony wschodniej, od pomnika Paderewskiego — wtedy trasa naturalnie prowadzi przez kolejne wnętrza ogrodowe aż do stawu i kaskady.
• Park jest mały i bardzo popularny w weekendy; jeśli zależy ci na ciszy, przyjdź rano w dzień powszedni, kiedy plac zabaw jeszcze śpi.
• Zaplanuj wyjście przez południową bramę i przejdź dalej pieszo — Zamek Ujazdowski, Ogród Botaniczny i Łazienki Królewskie leżą w zasięgu kilkunastu minut marszu.

Pytania i odpowiedzi

Czy wejście do Parku Ujazdowskiego jest płatne? Nie, park jest bezpłatny i ogólnodostępny. Jedyną płatną rzeczą na terenie jest automatyczna toaleta przy wejściu.

W jakich godzinach park jest otwarty? Od kwietnia do października od 6:00 do 24:00, a od listopada do marca od 6:00 do 22:00. Teren jest ogrodzony i na noc zamykany.

Czy zabytkowa waga nadal działa? Nie, mechanizm z 1898 roku jest dziś nieczynny. Budka wraz z wagą została zachowana jako element zabytkowego wyposażenia parku.

Czy jest tu plac zabaw? Tak, otwarty w 2019 roku i uważany za jeden z lepszych w Śródmieściu; ma urządzenia dla różnych grup wiekowych i urozmaicone ukształtowanie terenu.

Ile czasu potrzeba na zwiedzenie? Park ma niecałe sześć hektarów, więc obejście całości zajmuje 30–45 minut. Z dziećmi i dłuższym postojem nad stawem — około dwóch godzin.

Jak dojechać metrem? Najbliżej jest stacja Politechnika na linii M1, mniej więcej dziesięć minut spacerem; alternatywnie stacja Centrum, około kwadransa.

Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? W zasięgu kilkunastu minut pieszo są Zamek Ujazdowski z centrum sztuki współczesnej, Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego oraz Łazienki Królewskie.

Czy w parku żyją dzikie zwierzęta? Tak, mimo ścisłego centrum spotyka się tu wiewiórki i jeże, stwierdzono pięć gatunków nietoperzy, a stały drzewostan przyciąga wróble domowe, coraz rzadsze w miejskim krajobrazie.