Park Marszałka Rydza-Śmigłego

Park Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego — zielona aleja ze skarpy aż do Wisły

To największe powojenne założenie parkowe w centrum Warszawy: około 32 hektarów zieleni rozpiętych na skarpie wiślanej i u jej podnóża, na Powiślu i Solcu. Oś kompozycyjna prowadzi od korony skarpy monumentalnymi schodami z tarasami widokowymi w dół, przez ciąg fontann, aż w stronę rzeki; różnica poziomów sięga tu około dziesięciu metrów. Park zbudowano w latach 1951–1964 na gruzach zniszczonego Powiśla, a jego autorami byli Alina Scholtz, Zygmunt Stępiński i Longin Majdecki. Główną część udostępniono 22 lipca 1955 roku.

Atrakcje

• Monumentalne schody z tarasami widokowymi — najbardziej rozpoznawalny element skarpy warszawskiej w tej części miasta.
• Fontanna Kolorowa — okrągła, ustawiona na niższym tarasie dokładnie w osi schodów.
• Ciąg fontann i wodotrysków — zespół wodotrysków w górnej alei oraz cztery fontanny w części dolnej.
• Pomnik „Chwała Saperom” — trzyczęściowa kompozycja Stanisława Kulona przy współpracy Eugeniusza Kozaka, odsłonięta 8 maja 1975 roku.
• Rzeźba „Unity” Jerzego Kenara — odsłonięta 18 kwietnia 2013 roku, dar Polonii z Chicago w 50. rocznicę umowy partnerskiej obu miast.
• „Dziewczyna z gołębiem” — piaskowcowa rzeźba Franciszka Habdasa z 1957 roku.
• Zegar słoneczny z około 1955 roku — jeden z oryginalnych elementów małej architektury założenia.
• Skatepark „Jutrzenka” — obiekt sportowy w górnej części parku.

Co w środku

Park zmienia charakter co kilkaset metrów: górna partia jest reprezentacyjna i geometryczna, środkowa — stroma i zadrzewiona, dolna — szeroka, otwarta, z lipowymi szpalerami. Dzięki temu jeden spacer daje kilka zupełnie różnych krajobrazów.

• Dwa place zabaw — po jednym w części górnej i dolnej.
• Dwie siłownie plenerowe, w tym jedna kameralnie ukryta na wzniesieniu.
• Skatepark, krąg taneczny i niewielka scena plenerowa.
• Leżaki wyłożone na polanie w sezonie letnim.
• Wybieg dla psów i automatyczna toaleta.
• Ścieżki rowerowe wpięte w trasy nadwiślańską i podskarpową.
• Pałacyk Branickich, willa projektu Bohdana Pniewskiego (dziś Muzeum Ziemi PAN) oraz modernistyczny pawilon z kamiennymi mozaikami.

Co robić i dla kogo

• Biegacze — schody na skarpie to gotowy trening interwałowy, a dolne aleje dają płaską, długą pętlę.
• Rowerzyści — park przecinają dwie miejskie trasy rowerowe prowadzące wzdłuż i pod skarpą.
• Rodziny z dziećmi — dwa place zabaw, fontanny i mnóstwo przestrzeni do biegania.
• Miłośnicy rzeźby i architektury — kolekcja pomników i małej architektury z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych chroniona jest jako zabytki ruchome.
• Dendrolodzy amatorzy — glediczja trójcierniowa, korkowiec amurski i miłorząb japoński rosną tu obok pospolitych lip i klonów.
• Osoby szukające ciszy — zbocza skarpy tłumią hałas ruchliwego Powiśla lepiej niż jakikolwiek ekran akustyczny.
• Właściciele psów — na terenie działa wydzielony wybieg.

Dojazd i praktyczne informacje

Park leży w dzielnicy Śródmieście, na Powiślu i Solcu, między koroną skarpy warszawskiej a doliną Wisły. Najwygodniej dojechać metrem linii M2 do stacji Centrum Nauki Kopernik, skąd do parku jest kilka minut piechotą; w pobliżu zatrzymują się także tramwaje i autobusy kursujące przez Powiśle i most Poniatowskiego. Wstęp jest bezpłatny, teren czynny całą dobę przez cały rok. Na przejście całego założenia z góry na dół i z powrotem warto zarezerwować od półtorej do dwóch godzin. Uwaga na różnicę wysokości — to najbardziej pofałdowany duży park w centrum stolicy.

Kiedy odwiedzić

Najefektowniej wygląda w ciepłe wieczory, gdy podświetlona Fontanna Kolorowa domyka perspektywę schodów. Wiosną kwitną głogi, jabłonie ozdobne, czeremcha, jaśminowiec i forsycja, latem cień daje dojrzały drzewostan zboczy, a jesienią buki i klony w dolnej części zmieniają barwę wcześniej niż drzewa na górze. Zimą sprawdza się jako trasa spacerowa: schody są odśnieżane, a widok z tarasów sięga wtedy najdalej. Wczesnym rankiem park należy do biegaczy i ptaków.

Warto wiedzieć

Historia tego miejsca zaczyna się w drugiej połowie XVIII wieku, gdy na skarpie założono ogrody księcia Kazimierza Poniatowskiego; w latach 1815–1818 działał tu publiczny ogród rozrywkowy Frascati, którego nazwa przetrwała do dziś. Po wojnie, w 1948 roku, zapadła decyzja o budowie Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku na gruzach Powiśla; pierwotne założenie obejmowało blisko 90 hektarów, w latach sześćdziesiątych część terenu oddano jednak pod zabudowę mieszkaniową. Obecną nazwę, upamiętniającą marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, park otrzymał w 1992 roku. Aleje noszą imiona postaci powstania warszawskiego, między innymi księdza Józefa Stanka i Andrzeja Romockiego „Morro”. Rzeźba „Unity” składa się z 48 elementów — dwunastu przeplatających się form o łącznej masie 35 ton — spoczywających na płycie fundamentowej o średnicy jedenastu metrów. Pomnik „Chwała Saperom” upamiętnia saperów rozminowujących stolicę po styczniu 1945 roku. Badania z lipca i sierpnia 2023 roku potwierdziły w parku obecność nietoperzy, przede wszystkim borowca wielkiego; gniazdują tu też puszczyki. Założenie wpisano do gminnej ewidencji zabytków 24 lipca 2012 roku i objęto ochroną w ramach pomnika historii obejmującego historyczny zespół miasta.

Porady dla odwiedzających

• Zacznijcie od korony skarpy i schodźcie w dół — kompozycja została pomyślana właśnie w tym kierunku.
• Zejdźcie na sam dół schodów i obejrzyjcie się: fontanny układają się wtedy w jedną oś.
• Na zmierzch zaplanujcie Fontannę Kolorową; podświetlenie zmienia całą górną część parku.
• Załóżcie buty z porządną podeszwą — nawierzchnie są mieszane, a spadki spore.
• Poszukajcie miłorzębu japońskiego i korkowca amurskiego w górnej partii; oba mają charakterystyczną korę i liście.
• Park łatwo połączyć ze spacerem bulwarami nad Wisłą — schody prowadzą praktycznie w tę stronę.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp jest płatny? Nie, park jest ogólnodostępny i czynny całą dobę przez cały rok.

Jak duży jest park? Około 32 hektarów wraz z Parkiem Na Książęcem. Pierwotne, powojenne założenie Centralnego Parku Kultury obejmowało blisko 90 hektarów.

Skąd wzięła się nazwa? Upamiętnia marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego; nadano ją w 1992 roku, wcześniej park nosił nazwę Centralnego Parku Kultury.

Dlaczego park leży na zboczu? Rozciąga się na skarpie wiślanej — naturalnej krawędzi wysoczyzny, z różnicą poziomów około dziesięciu metrów. Stąd tarasy i monumentalne schody.

Co to jest rzeźba „Unity”? Granitowa kompozycja Jerzego Kenara, dar Polonii z Chicago w 50. rocznicę umowy partnerskiej Warszawy i Chicago, odsłonięta 18 kwietnia 2013 roku.

Czy to dobre miejsce dla dzieci? Tak — dwa place zabaw, skatepark, fontanny i szerokie, bezpieczne aleje w dolnej części.

Jak najłatwiej dojechać? Metrem linii M2 do stacji Centrum Nauki Kopernik, a także tramwajami i autobusami kursującymi przez Powiśle.

Czy do parku można wejść z psem? Tak, a dodatkowo działa tu wydzielony wybieg dla psów.