Park Świętokrzyski

Park Świętokrzyski — trzy hektary zieleni u stóp Pałacu Kultury

W ścisłym centrum Śródmieścia, tuż przy Pałacu Kultury i Nauki, leży park o powierzchni około trzech hektarów, urządzony w latach 1954–1955 według projektu Tadeusza Nurkiewicza i oddany do użytku 22 lipca 1955 roku. Nie jest to przypadkowy trawnik między biurowcami, tylko świadomie zaprojektowane założenie z fontannami, zegarem słonecznym i pomnikiem, które od siedemdziesięciu lat pełni rolę ogrodowego salonu stolicy. Park powstał na pustce po zburzonych w czasie wojny kwartałach kamienic, na przebiegu czterech przedwojennych ulic zlikwidowanych podczas budowy Pałacu — i to właśnie ta warstwa czyni go miejscem znacznie poważniejszym, niż sugeruje jego kameralna skala.

Atrakcje

• Cztery fontanny — po dwie w części północnej i południowej, z granitowymi obrzeżami i żeliwnymi czaszami zdobionymi figurami delfinów.
• Okrągły basen z wodotryskiem — ustawiony na osi Pałacu Kultury i Nauki, w północnej części założenia.
• Dwa prostokątne baseny — w części południowej, każdy z dwoma wodotryskami.
• Pomnik Janusza Korczaka — odsłonięty 1 czerwca 2006 roku, dzieło Zbigniewa Wilmy i Bogdana Chmielewskiego.
• Zegar słoneczny — kamienny blok z pionowymi tablicami, na których punkt świetlny wskazuje czas środkowoeuropejski.
• Ławka Laury i Petrarki — zawinięta w pętlę, ustawiona w maju 2004 roku z fundacji Włoskiego Instytutu Kultury.
• Tablice pamiątkowe — znaczą przebieg przedwojennych ulic i ich skrzyżowań, które zniknęły z planu miasta.

Co w środku

Układ parku jest geometryczny i symetryczny, zgodny z estetyką połowy lat pięćdziesiątych: proste aleje, regularne trawniki, oś kompozycyjna wyprowadzona wprost od Pałacu. Przy zakładaniu posadzono około 400 drzew i 7000 krzewów — dziś to dojrzały drzewostan, który latem daje realny cień w jednym z najbardziej rozgrzanych punktów miasta.

• Klony pospolite i srebrzyste, jawory, lipy oraz brzozy w głównych szpalerach.
• Dęby, jarzębiny i platany w partiach wnętrza parku.
• Czerwone buki jako akcent barwny w kompozycji.
• Iglaste tło: jodły kalifornijskie i świerki srebrne.
• Rabaty kwiatowe i niskie żywopłoty obramowujące trawniki.
• Aleje spacerowe z ławkami, oświetlone wieczorem.

Co robić i dla kogo

• Pracownicy okolicznych biur — najkrótsza możliwa ucieczka od biurka; pełne obejście parku zajmuje kilkanaście minut.
• Turyści — naturalny bufor przed wizytą w Pałacu Kultury i Nauki albo po niej.
• Rodziny z dziećmi — fontanny, delfiny na czaszach i zegar słoneczny to dla najmłodszych konkretne cele spaceru.
• Osoby zainteresowane historią — pomnik Korczaka i tablice po zlikwidowanych ulicach czytają się jak plan zaginionego miasta.
• Fotografowie — zestawienie zieleni, wody i modernistycznej pierzei wieżowców jest tu wyjątkowo wyraziste.
• Biegacze — pętla jest krótka, ale ma równą, twardą nawierzchnię i działa cały rok.

Dojazd i praktyczne informacje

Park leży w dzielnicy Śródmieście, bezpośrednio przy Pałacu Kultury i Nauki. Najbliżej są stacje metra Centrum i Świętokrzyska, gdzie krzyżują się obie linie warszawskiego metra; kilka minut piechotą dzieli park od dworca Warszawa Centralna oraz od przystanków tramwajowych i autobusowych obsługujących centrum. Wstęp jest bezpłatny, teren otwarty przez cały rok i całą dobę, a fontanny pracują w sezonie ciepłym. Na spokojny spacer wystarczy trzydzieści do czterdziestu pięciu minut, a jeśli planujecie taras widokowy na trzydziestym piętrze Pałacu — zarezerwujcie dodatkową godzinę.

Kiedy odwiedzić

Od maja do września park pracuje pełną parą: działają wszystkie fontanny i wodotryski, kwitną rabaty, a cień starych klonów bywa jedynym schronieniem w upalne popołudnie. Wczesnym rankiem w dni powszednie jest tu niemal pusto — to najlepszy moment na zdjęcia bez ludzi. W porze lunchu park zapełniają pracownicy biurowców, wieczorem staje się przejściem między centrum a stacjami metra. Jesienią klony i buki dają najmocniejszy kolor w całej okolicy, zimą docenicie oświetloną oś prowadzącą ku Pałacowi.

Warto wiedzieć

Park urządzono w pośpiechu, równolegle z kończeniem Pałacu Kultury i Nauki, tak by zdążyć na V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów w 1955 roku. Początkowo mówiono o nim jako o parku na placu Stalina. Pomnik Janusza Korczaka stanął nieprzypadkowo: w pobliżu tego miejsca mieściła się ostatnia siedziba prowadzonego przez niego i Stefanię Wilczyńską Domu Sierot w getcie, skąd 5 sierpnia 1942 roku dzieci i wychowawców poprowadzono na Umschlagplatz, a stamtąd wywieziono do Treblinki. Rzeźbiarze umieścili Korczaka z gromadką dzieci na niewielkim kopcu wybrukowanym kostką pochodzącą z warszawskich ulic. W latach 2007–2009 w parku działało Forum Wolności Słowa, a plan miejscowy z 2010 roku ostatecznie odrzucił pomysł zabudowy zachodniej części terenu. W grudniu 2024 roku rozstrzygnięto konkurs na modernizację południowo-wschodniego fragmentu parku — wygrała koncepcja pracowni Studio Widoki, przewidująca fontannę ze zbiornikiem retencyjnym, niewielki staw, okrągłe rabaty i pergole, ławki pod rzeźbiarskimi latarniami oraz strefy dla sportów na kółkach, kalisteniki i parkouru.

Porady dla odwiedzających

• Zacznijcie od północnej części — okrągły basen leży dokładnie na osi Pałacu i daje najlepszą perspektywę.
• Poszukajcie tablic upamiętniających zlikwidowane ulice; bez nich cała historia tego miejsca pozostaje niewidoczna.
• Latem weźcie wodę: beton i szkło Śródmieścia nagrzewają powietrze mocniej, niż wskazuje termometr.
• Przy zegarze słonecznym stańcie w słoneczne południe — inaczej mechanizm nic nie pokaże.
• Połączcie wizytę z tarasem widokowym Pałacu Kultury i Nauki; park ogląda się z góry jak makietę.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp do parku jest płatny? Nie. Park jest ogólnodostępny, otwarty całą dobę przez cały rok, bez bramy i bez biletu.

Ile fontann jest w parku? Cztery — po dwie w części północnej i południowej — a do tego okrągły basen z wodotryskiem na osi Pałacu i dwa baseny prostokątne z parą wodotrysków każdy.

Czy w parku jest skatepark? Nie. Skatepark bywa mylony z obiektem pod mostem Świętokrzyskim nad Wisłą, który leży w zupełnie innej części miasta. Strefy dla sportów na kółkach dopiero przewiduje zwycięska koncepcja modernizacji.

Kto zaprojektował park? Tadeusz Nurkiewicz; urządzanie ruszyło w 1954 roku, a park udostępniono 22 lipca 1955 roku.

Co upamiętnia pomnik Janusza Korczaka? Korczaka, Stefanię Wilczyńską i wychowanków Domu Sierot; monument odsłonięto 1 czerwca 2006 roku niedaleko miejsca ostatniej siedziby sierocińca w getcie.

Jak dojechać komunikacją miejską? Metrem do stacji Centrum lub Świętokrzyska, gdzie spotykają się obie linie; blisko są też dworzec Warszawa Centralna oraz przystanki tramwajowe i autobusowe.

Ile czasu zaplanować na wizytę? Trzydzieści do czterdziestu pięciu minut na sam park; z tarasem widokowym Pałacu — około dwóch godzin.

Czy park się zmieni? Tak. Modernizacja południowo-wschodniej części według projektu Studia Widoki ma przynieść nowe nasadzenia, fontannę ze zbiornikiem retencyjnym oraz strefy sportowe dla różnych grup wiekowych.