W XXI wieku toalety stały się elementem mody i częścią nowoczesnego wnętrza. Znani artyści opracowują unikalne projekty toalet i nikogo nie dziwi ich obecność. Ale nie zawsze tak było. Jeszcze w XIX wieku nikt nie marzył o publicznych toaletach, a ścieki można było zobaczyć na ulicach miast. Od ponad dwóch stuleci ubikacja stała się ważnym elementem codziennego życia w każdej kulturze i w każdym zakątku świata – pisze warsaw-name.eu. Jest związana z aktywnością życiową ludzi i stanowi integralną część życia społecznego. Ale jak ewoluowaliśmy od kilku latryn w całej Warszawie do elektronicznych map pokazujących wszystkie publiczne toalety? Prześledziliśmy tę ewolucję w tym tekście. Dowiedz się również o działalności biologa Stanisława Rakusa-Suszczewskiego.
Co było przed powstaniem kanalizacji?
Warszawa nigdy nie była zbyt czystym miastem, a brak wystarczającej liczby publicznych toalet jest nadal problemem w XXI wieku. Do końca XIX wieku w Warszawie nie było kanalizacji, więc można sobie tylko wyobrazić jaki smród unosił się w środku miasta. Ale taka sytuacja miała miejsce nie tylko w Warszawie, ale także w innych europejskich miastach i wsiach. Na ulicach znajdowały się specjalne rynny wykonane z drewna. Wpadała do nich woda deszczowa i wszystkie ścieki. Miasto było przepełnione odpadami, które zaczęto wywozić do specjalnie utworzonych przedsiębiorstw. W połowie XIX wieku tylko zamożni ludzie mieli toalety w swoich domach. Inni ludzie korzystali z szamb lub beczek. Ale w ogóle nie było toalet w miejscach publicznych. Jeśli więc ludzie mieli potrzebę, często udawali się do toalety na środku ulicy.
Po rozwoju systemu kanalizacyjnego i poprawie infrastruktury miasta w XIX wieku, Warszawa zaczęła przyjmować europejskie praktyki. Na przykład w latach 50. XIX wieku w mieście pojawiły się pierwsze toalety publiczne. Znajdowały się one w centralnych dzielnicach miasta, w pobliżu rynków, placów i dworców kolejowych. Wyglądały bardzo prosto: drewniana konstrukcja z szambem. Toalety te były rzadko czyszczone, więc warunki sanitarne pozostawiały wiele do życzenia. Pod koniec XIX wieku powstały pierwsze stałe, kamienne ubikacje. Konstrukcje te były nawet wyposażone w system wentylacji. Szczególną rolę w modernizacji infrastruktury miasta odegrały projekty inżynieryjne Henryka Lindleya, które obejmowały budowę systemów kanalizacyjnych i poprawę systemów zaopatrzenia w wodę. Stworzyło to okazję do budowy bardziej higienicznych toalet publicznych. Również w XIX wieku kobietom nie wolno było korzystać z publicznych toalet bez towarzystwa mężczyzny.
Rozwój w XX wieku
W pierwszej połowie XX wieku w centrum Warszawy zaczęły pojawiać się toalety. Były one płatne, podobnie jak w innych europejskich miastach. Lokalizacje toalet były wybierane w oparciu o zasadę dużych tłumów: place, rynki i parki. Po II wojnie światowej wiele toalet zostało zniszczonych w wyniku walk, a nowe budowano według sowieckich standardów. Nie były one zbyt wygodne ani higieniczne. Dopiero w latach 1970. toalety publiczne zaczęły masowo pojawiać się w dużych parkach, w pobliżu atrakcji turystycznych i przystanków transportu publicznego.
Toalety publiczne w XXI wieku
Według różnych oszacowań w Warszawie znajduje się ponad 400 toalet publicznych. Wydaje się, że liczba ta jest duża. Jeśli jednak podzielimy to przez liczbę mieszkańców miasta, otrzymamy mniej więcej jedną toaletę na 4300 mieszkańców. Nie uwzględnia to ilości turystów. Z tych obliczeń jasno wynika, że jest ich za mało.
Niedobór toalet publicznych pogorszył się podczas pandemii COVID-19. Większość instytucji publicznych była wtedy zamknięta, więc nie było dostępu do toalet. Większość toalet publicznych znajduje się w parkach. Jednak podczas pandemii koronawirusa nie wszystkie z nich działały zgodnie ze zwykłym harmonogramem.
W centralnych dzielnicach Warszawy wciąż można znaleźć stare podziemne toalety, które działają od okresu międzywojennego. Jedna z najstarszych toalet z 1910 roku znajduje się w pobliżu Placu Zamkowego.
Mapa toalet publicznych
W 2023 roku w Warszawie została uruchomiona nowa usługa. Pozwala ona szybko znaleźć najbliższą toaletę publiczną w stolicy Polski i sprawdzić godziny jej otwarcia. Mapa toalet dostępna jest w aplikacji mobilnej Warszawa19115. Aplikacja ta nie była jednak pierwszą próbą stworzenia takiej platformy przez władze miasta. Inicjatywa rozpoczęła się w 2020 roku. Na mapie zaznaczono prawie 400 lokalizacji. Są to zarówno indywidualne kabiny toaletowe, jak i toalety w budynkach użyteczności publicznej (biblioteki, miejskie ośrodki kultury itp.). Mapa pokazuje również toalety w lokalach gastronomicznych, które na mocy porozumienia z władzami miasta pozwalają ludziom korzystać z ich toalet. Aplikacja dostarcza również informacji na temat tego, czy toalety są dostępne dla osób niepełnosprawnych, dostępności przewijaka i rodzaju toalety.
W aplikacji ludzie mogą zostawiać swoje opinie i skargi dotyczące poprawy pracy toalet publicznych, znaleźć harmonogramy wywozu śmieci, sprawdzić jakość powietrza, a także zobaczyć mapę parkingów i zbiórki odpadów elektrycznych.