Zarówno w okresie rozkwitu, jak i podczas gwałtownej zagłady, rodzinna firma “Bracia Jabłkowscy”, będąca firmą handlową, stanowiła uosobienie ducha przedsiębiorczości Polski. Przeszła drogę od sklepu galanteryjnego do jednego z najbardziej znaczących centrów handlowych II Rzeczypospolitej, jak podaje portal warsaw-name.eu.
Historia założenia i rozwoju firmy “Bracia Jabłkowscy”
W 1884 roku Aniela Jabłkowska zapoczątkowała rodzinny biznes handlowy “Bracia Jabłkowscy” w Warszawie. Początkowo, sprzedając akcesoria, drobne kosmetyki i wyroby dekoracyjne, potrzebowała wsparcia finansowego ze strony rodziny, aby uniknąć bankructwa. W 1897 roku sklep przeszedł pod zarząd Józefa Jabłkowskiego, który podjął się jego rozbudowy. Zmienił lokalizację sklepu oraz profil działalności, koncentrując się na sprzedaży gotowej odzieży zamiast tkanin.
Przez pewien czas firma “Bracia Jabłkowscy” zarządzała siecią małych sklepów w różnych zakątkach Królestwa Polskiego. Już w 1914 roku w centrum Warszawy otwarto pierwszy duży dom towarowy, a w 1923 roku kolejny, w Wilnie. Niedługo później zaczęło funkcjonować Stowarzyszenie Pracowników Spółki Akcyjnej “Bracia Jabłkowscy”, które organizowało czas wolny dla zatrudnionych. Pracownicy mogli korzystać z kursów szkoleniowych, wycieczek, sekcji sportowych, ulg oraz pożyczek.
Przed wybuchem II wojny światowej firma “Bracia Jabłkowscy” osiągnęła rekordowe wyniki zatrudnienia – w Warszawie pracowało 650 osób, a w Wilnie 120. Po niemieckiej inwazji na Polskę magazyn i sklepy zostały tymczasowo zamknięte, jednak wkrótce wznowiły działalność. W wyniku problemów z zaopatrzeniem asortyment ograniczał się głównie do produktów dostępnych w systemie kartkowym. Po upadku powstania warszawskiego rodzinny biznes został przekształcony zarówno w szpital, jak i fabrykę amunicji.
W okresie powojennym firma “Bracia Jabłkowscy” zaczęła odbudowywać przedwojenne pomieszczenia oraz sieć dostawców. Następnie zajęła się rozwojem działalności importowej, sprowadzając kauczuk, opony, surowce włókiennicze i wyroby tekstylne. Do 1950 roku firma osiągnęła ponad połowę swojego przedwojennego obrotu handlowego, zatrudniając 220 pracowników. W tym samym roku nowe władze komunistyczne odwołały ze stanowiska dyrektora Feliksa Jabłkowskiego, nałożyły na firmę wielomilionowy podatek i przejęły jej aktywa. W 1952 roku ogłoszono jego upadłość.
Po rozpadzie bloku wschodniego w 1989 roku spadkobiercy rodzinnego biznesu przystąpili do reaktywacji firmy “Bracia Jabłkowscy”. Zgodnie z wyrokiem sądu z 1996 roku decyzja komunistycznych władz o likwidacji firmy została uznana za nieważną. W 2001 roku nowi właściciele odzyskali kamienicę oraz niezabudowaną działkę przy ul. Chmielnej 21. W 2009 roku zorganizowali budowę obiektu biurowo-handlowego Nowy Dom Jabłkowskich. W 2013 roku udało im się ostatecznie odzyskać dom towarowy przy ul. Brackiej 25. Od tego czasu firma “Bracia Jabłkowscy” skoncentrowała się na nawiązywaniu współpracy z architektami, ekologami i urbanistami w celu architektonicznej oraz handlowej modernizacji.
Uznanie i znaczenie działalności firmy “Bracia Jabłkowscy”
Przez ponad 100 lat firma “Bracia Jabłkowscy” odegrała istotną rolę w kształtowaniu polskiej kultury handlowej. Przetrwała dwie wojny światowe, Wielki Kryzys oraz pandemię grypy z lat 1918–1920, zachowując tradycje przedsiębiorcze dla współczesnych pokoleń. Rodzinny biznes pozostaje otwarty na współpracę przy organizacji konferencji, szkoleń, spotkań prasowych, koncertów, bankietów oraz targów.
